موظف است هر وصف كمالى را تحصيل كند و هر صفت نقصى را از خود دفع و رفع نمايد ؛ يعنى اگر ندارد بكوشد گرفتارش نشود ( دفع ) و اگر مبتلاست تلاش در بر طرف ساختن آن نمايد ( رفع ) . و اين صفات سلبى و ثبوتى به صورت « تخليه » و « تحليه » ظهور مىكند . هر شخصى بايد ابتدا خود را از رذائل اخلاقى تخليه كند ، سپس به فضائل اخلاقى مزيّن شود و جلوهء جمال و جلال حق گردد و حج از بهترين اعمالى است كه اين امور را براى انسان تأمين مىكند . براى اين كه به اسرار حجّ پى ببريم ، بايد سيره و سنت كسانى را كه حجّ راستين انجام داده‌اند بياموزيم كه آنان همان معصومين - عليهم‌السلام - هستند . آن بزرگواران هم به آداب حج آشنا بودند ، هم فرائض و واجبات حج را انجام مىدادند و هم سنن و مستحبات آن را رعايت مىكردند . آنان از آن جهت كه به تكيه‌گاه تكوينىِ احكام علم داشتند ، افزون بر انجام احكام ظاهرى ، به جنبهء تكوين نيز نظر داشتند . تزكيهء روح در حج تزكيهء هر عملى به منزلهء بيان اسرار آن عمل است . مسألهء « تعليم كتاب و حكمت » ( يعلّمهم الكتاب و الحكمة ) « 1 » در سراسر معارف الهى ظهور كرده كه بخشى از آن به عقايد ، اخلاق و اعمال عبادى برمىگردد و بخش ديگرش به مسائل اقتصادى ، سياسى ، نظامى و . . .

--> ( 1 ) - آل عمران : 164